1404/9/3
فدک، دهکدهای حاصلخیز و باغستانی واقع در نزدیکی خیبر و شمال مدینه بود، که پس از صلح یهودیان فدک با رسول خدا (ص) تحت اختیار ایشان درآمد. این منطقه دارای مزارع و نخلستانهای فراوان بود و یکی از منابع مهم درآمدی شمرده میشد.
برخلاف ادعاهایی که برخی مطرح کردهاند، فدک بهعنوان میراثِ پیامبر (ص) به فاطمه زهرا ارث نرسید، بلکه پیامبر آن را در زمان حیات خود به ایشان بخشیده بود. این بخشش به معنای انتقال مالکیت پیش از وفات پیامبر است، نه منتظر ماندن تا پس از وفات و ارث گرفتن. (ماجرای بخشیده شدن فدک به حضرت زهرا را اینجا بخوانید)
چنانچه فرض کنیم فدک قابل ارث بوده، با اینحال پس از رحلت پیامبر، مالکیت آن توسط ابوبکر تحت عنوان خلافت، به تصرف درآمد. فقدان رضایت فاطمه و علی بن ابیطالب نسبت به این اقدام نشان میدهد که غاصبانه تلقی شده است؛ و از این منظر، حتی اگر انتقال ارث بود، باز هم آنچه رخ داد ـ یعنی مصادره یا دستبرد به مالکیت ادعاشده ـ از نگاه آنها نامشروع بود.
بر اساس روایتی که در منابع شیعی و برخی منابع دیگر آمده است، ابوبکر پس از اینکه شهادت به نفع فاطمه ارائه شد، دستنوشتهای صادر کرد که مالکیت فدک را به فاطمه تأیید میکرد؛ اما این نوشته با مداخله عمر بن خطاب ابطال شد. در این روایت، فاطمه آن سند را همراه خود داشته است اما سپس عمر آن را از ایشان گرفت.
روایات نقل میکنند که پس از صدور آن سند از سوی ابوبکر، عمر بن خطاب که وارد صحنه شد، نوشته را از دست فاطمه گرفت و آن را پاره کرد. برخی منابع نیز گزارش میدهند که در همین ماجرا لطمههایی به فاطمه وارد شده است از جمله سیلی. البته این ماجرا با لطمات وارد شده مقابل درب خانه حضرت زهرا متفاوت است.
منابع: